Iðnaðarmenn í blíðu og stríðu
Fæstir fara í gegnum lífið án þess að nýta sér þjónustu iðnaðarmanna enda mörg verk sem krefjast þeirrar sérfræðiþekkingar sem iðnaðarmenn búa yfir. Í langflestum tilfellum ganga viðskiptin vel fyrir sig en þó fá Neytendasamtökin alltaf eitthvað af kvörtunum sem snúa að iðnaðarmönnum.
Yfir hverju er kvartað?
Algengast er að kvartað sé yfir reikningum sem neytendur telja of háa eða ekki í samræmi við það sem um var samið. Í mörgum deilumálum hefur iðnaðarmaðurinn gert tilboð eða verðáætlun munnlega og því standa orð gegn orði þegar kemur að uppgjöri. Það er því klárlega beggja hagur að gert sé skriflegt tilboð í upphafi þannig að neytandinn sjái svart á hvítu hvað verkið muni kosta miðað við fyrirfram gefnar forsendur. Einnig er eitthvað um að kvartað sé yfir fúski. Fyrir ekki svo löngu fengu Neytendasamtökin hrinu mála sem öll vörðuðu þakviðgerðir sem ekki voru nógu vel unnar. Samtökin sáu sig tilneydd til að vara við viðkomandi fyrirtæki í Neytendablaðinu og heimasíðu samtakanna. Slíkt er þó harla sjaldgæft sem betur fer.
Úrlausn í deilumálum
Ef ekki tekst að útkljá deilur milli iðnaðarmanna og neytenda er hægt að skjóta málum fyrir svokallaðar kæru- eða úrskurðanefndir og ef allt um þrýtur er hægt að fara fyrir dómstóla. Úrskurðarnefnd NS, Samtaka iðnaðarins, Meistarafélags húsasmiða, Samtaka atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði (SART) og Húseigendafélagsins var sett á fót 1998 en afar fá mál hafa farið fyrir nefndina á þessum 14 árum. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Oft tekst að leysa ágreining með milligöngu en einnig vill þannig til að þeir iðnaðarmenn sem kvartað hefur verið yfir eru ekki aðilar að meistarafélögum.
Flest mál sem snúa að iðnaðarmönnum falla undir þjónustukaup og því eru flest slík mál send fyrir Kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa sem hýst er hjá Neytendastofu. Ekki þarf að greiða málsskotsgjald sem er kostur en ákvörðun nefndarinnar er hins vegar ekki bindandi. Neytendasamtökin hafa kallað eftir „svörtum lista“ þ.e. að þau fyrirtæki sem ekki virða úrskurð nefndarinnar séu nafngreint opinberlega. Slíkt þekkist á hinum Norðurlöndunum.
Úrskurðarnefnd MSI, NS og Húseigandafélagsins
Árið 2010 var sett á fót ný úrskurðanefnd og aðild að henni eiga Meistaradeild byggingagreina innan Samtaka iðnaðarins (MSI), Neytendasamtökin og Húseigendafélagið. Nefndin úrskurðar um deilumál sem upp koma vegna viðskipta neytenda við félagsmenn MSI og varða viðskipti yfir 100.000 kr. Málskotsgjald er kr. 15.000, en jafnframt geta aðilar þurft að greiða málskostnað að hámarki 100.000 kr. tapi þeir máli fyrir nefndinni. Kosturinn við þessa nefnd er að iðnaðarmenn sem heyra undir eitthvert meistarafélaganna skuldbinda sig, eða því sem næst, til að fara eftir niðurstöðu nefndarinnar auk þess sem kaupanda eru tryggðar þær bætur sem hann á rétt á í gegnum ábyrgðasjóð MSI. Nefndin hefur starfað í tvö ár en ekki er enn komin mikil reynsla af henni.
Það er ákveðin trygging fólgin í því að eiga viðskipti við iðnaðarmenn sem eru aðilar að meistarafélagi sérstaklega ef um er að ræða stærri verk. Komi upp deilur er hægt að senda mál fyrir úrskurðarnefnd í stað þess að leita til dómstóla og vinni kaupandi málið eru miklar líkur á að iðnaðarmaðurinn virði niðurstöðuna.
