15. Feršalög
Lög um alferšir gilda um višskipti žķn og feršaskrifstofa vegna ferša erlendis eša innanlands.
En hvaš er žį alferš?
Samkvęmt skilgreiningu laga um alferšir nr. 80/1994, žį telst alferš vera ferš sem er seld eša bošin til sölu į heildarverši og žjónustan tekur lengri tķma en 24 klukkustundir eša ķ henni felst gisting. Auk žess žarf aš vera fyrir hendi a.m.k. samsetning tveggja af žrem eftirfarandi žįttum:
Dęmi: Alferš getur veriš ferš ķ sumarfrķ į sólarströnd, sem skipulögš er af feršaskrifstofu, ferš ķ leikhśs ķ höfušborginni eša annarsstašar innanlands ef feršin tekur lengri tķma en 24 tķma og feršin er t.d. seld meš gistingu. Lög um alferšir taka hins vegar ekki til žess, žegar žś kaupir žér flugmiša hvort heldur er til Ķsafjaršar eša Indlands.
Lög um alferšir taka žvķ almennt til allra skipulagšra hópferša eša nįnast allra ferša annarra en žeirra sem einstaklingur fer ķ į eigin vegum og kaupir ašeins farmiša hjį sama ašila. Žannig er žaš ekki alferš žegar keyptur er farmiši hjį Flugleišum og faržegi sér sjįlfur um gistingu sķna og annaš sem feršina varšar.
Lög um alferšir męla fyrir um rétt žinn ķ žessum feršum og žęr reglur, sem um žęr gilda. Žaš er žvķ naušsynlegt aš skoša žessar reglur nįnar.
Žeim sem skipuleggja alferšir (hér į eftir nefndar feršaskrifstofur) ber aš gefa greinargóšar upplżsingar um allar skipulagšar feršir į žeirra vegum. Ķ bęklingum og auglżsingum um slķkar feršir skal tilgreina verš og allar žęr upplżsingar sem varša feršina į greinargóšan og nįkvęman hįtt.
Žęr upplżsingar sem eru gefnar af feršaskrifstofum um alferšir eru bindandi fyrir feršaskrifstofuna nema aš feršamanni hafi veriš tilkynnt um breytingar įšur en samningur er geršur eša samkomulag hafi oršiš um slķkar breytingar.
Įšur en samningur um alferš er geršur ber seljanda hennar aš veita kaupandanum almennar upplżsingar um kröfur sem geršar eru vegna vegabréfa og vegabréfsįritana og hvaša frestur sé til aš śtvega slķkt.
Žį ber seljanda einnig aš veita upplżsingar um heilbrigšisrįšstafanir sem krafist er ķ viškomandi rķkjum og ber seljanda aš veita žessar upplżsingar skriflega.
Auk žessara upplżsinga, sem sérstaklega er getiš um ķ lögum um alferšir, ber seljanda aš veita feršamanni nįnari upplżsingar um žau atriši sem eru naušsynleg til aš alferš verši farin. Žęr upplżsingar žarf seljandi einnig aš veita skriflega eša į annan ótvķręšan hįtt.
Allar upplżsingar um verš eiga aš koma fram ķ auglżsingum og kynningum feršaskrifstofa. Žaš verš er bindandi fyrir feršaskrifstofu. Eins og įšur greinir er engin er regla įn undantekninga og heimilt er aš gera vissar breytingar į verši feršar.
Žegar neytandi gerir samning viš feršaskrifstofu um ferš og verš er tilgreint žį mį ekki breyta žvķ ef ekkert er tekiš fram um žaš ķ samningi ašila. Sé hins vegar tekiš fram ķ samningi ašila, aš verš geti breyst til hękkunar eša lękkunar, žį ber aš taka žaš skżrt fram ķ samningum um feršina auk žess, sem žar veršur aš koma fram nįkvęmlega hvernig veršbreytingar skuli reiknašar śt. En sį sem selur alferšir hefur samt sem įšur ekki ótakmarkašar heimildir til breytinga į verši žó aš veršbreytingar séu heimilašar ķ samningi.
Einungis eru heimilašar breytingar į:
A. Flutningskostnaši, žar meš töldum eldsneytiskostnaši.
B. Įlögum, sköttum eša sérgreišslum fyrir tiltekna žjónustu, svo sem lendingargjöldum eša gjöldum fyrir aš fara um borš eša frį borši ķ höfnum og į flugvöllum.
C. Gengi žvķ sem į viš um feršina.
Sķšustu tuttugu daga fyrir brottfarardag mį ekki hękka verš sem samiš hefur veriš um.
Farpöntun žķn veršur žį fyrst bindandi fyrir žig, žegar seljandinn hefur stašfest pöntunina skriflega. Ef ferš er afpöntuš getur feršaskrifstofa krafist žóknunar, sem skal įkvešin meš tilliti til žess hvenęr afpantaš er og hverskonar ferš um er aš ręša. Feršaskrifstofa veršur aš tilkynna kaupanda feršar hvaša skilmįlar gilda um afpantanir įšur en samningur er geršur.
Samkvęmt lögum um alferšir getur kaupandi hennar afpantaš hana vegna strķšsašgerša, borgarastyrjaldar, lķfshęttulegra smitsjśkdóma eša annars sem hefur afgerandi įhrif į framkvęmd feršarinnar į įfangastaš eša nįlęgt honum žegar a.m.k. 14 dagar eša fęrri eru til brottfarar. Ķ žessum tilvikum į kaupandi rétt į aš fį allt endurgreitt, sem hann hefur greitt vegna feršarinnar aš frįdregnu stašfestingargjaldi. Kaupandi kann žó aš missa rétt sinn til afpöntunar af žessum įstęšum hafi hann mįtt sjį eša haft vitneskju fyrirfram um framangreinda atburši eša įstand. Žaš mundi t.d. ekki vera gild įstęša til afpöntunar į ferš til Ķsrael, aš hętta sé žar į ašgeršum skęruliša nema einhverjar breytingar hafi oršiš ķ žeim efnum skömmu fyrir brottför, frį žvķ sem venjulegast er žar ķ landi.
Kaupandi alferšar į ekki annan rétt til afpöntunar skv. lögum um alferšir en getur um hér aš ofan. Hins vegar er žaš venjulegt ķ višskiptum feršaskrifstofa og kaupenda ferša, aš veita kaupendum rétt til aš afpanta įkvešnum tķma fyrir brottför, kaupandinn veršur žį aš greiša įkvešna fjįrhęš vegna feršarinnar, venjulegast svonefnt stašfestingargjald.
Žęr ašstęšur kunna aš koma upp, aš kaupandi feršar eša nįinn ęttingi veikist. Venjulegast er gert rįš fyrir žvķ aš slķk tilvik geti komiš upp og žį ķ samningnum milli feršaskrifstofu og kaupanda. Séu ekki slķk įkvęši ķ samningum ašila getur kaupandi feršar samt įtt rétt til aš afpanta vegna ótvķręšra vandamįla sem upp kunna aš hafa komiš hjį honum žar sem žį er um brostnar forsendur hjį kaupandanum aš ręša og hann yrši aldrei lįtinn bera allan kostnaš af žvķ, aš slķkir hlutir komu upp. Undantekningar eru aš sjįlfsögšu hafi kaupandinn vitaš af vandamįlunum įšur en hann festi kaup į feršinni įn žess aš gera nokkra fyrirvara vegna žeirra.
Hęgt er aš kaupa forfallatryggingu til aš tryggja aš mašur verši ekki fyrir tjóni vegna žess aš upp koma hlutir sem aš valda žvķ aš ferš nżtist ekki eša ekki veršur fariš ķ hana.
Geti kaupandi ekki nżtt sér ferš og er oršinn svo seinn aš afpanta, aš hann veršur aš greiša feršina eša verulegan hluta feršakostnašar, hvort sem hann fer eša ekki, mį hann framselja samning sinn viš feršaskrifstofu til annars ašila, sem uppfyllir žįttökuskilyrši varšandi feršina. Ķ žeim tilvikum er kaupandi samt ekki laus allra mįla. Hann ber įsamt žeim sem hann framselur feršina til įbyrgš į žvķ, aš feršaskrifstofa fįi fulla greišslu fyrir feršina auk alls aukakostnašar, sem leiša kann af framsali kaupandans į farpöntuninni.
Breyti feršaskrifstofa alferš įšur en hśn hefst į aš tilkynna kaupanda um žaš svo fljótt sem unnt er. Ef um verulega breytingu er aš ręša skal kaupandi tilkynna feršaskrifstofunni svo fljótt sem unnt er hvort hann vilji rifta samningnum. Kaupandinn getur vališ aš fara ekki ķ feršina svo breytta eša gert višbótarsamning um feršina meš žeim breytingum sem feršaskrifstofa tilkynnir. Feršaskrifstofunni ber aš upplżsa kaupanda, um leiš og honum er kynnt breyting į ferš, aš kaupanda beri aš tilkynna įn tafar hvort hann vilji rifta samningnum um feršina eša ekki. Rifti kaupandi ferš vegna verulegra breytinga, sem geršar hafa veriš į henni eša hafi henni veriš aflżst, žį į hann rétt į fullri endurgreišslu eša fį ķ stašinn sambęrilega ferš eša betri, geti feršaskrifstofan bošiš kaupanda upp į žaš.
Verši kaupandi fyrir tjóni vegna verulegra breytinga į alferš eša žvķ aš henni er aflżst, į hann rétt į skašabótum nema aš ferš sé aflżst vegna žess hvaš fįir žįttakendur eru ķ feršinni eša ófyrirsjįanlegar ašstęšur valda žvķ, sem aš feršaskrifstofa hefur ekkert meš aš gera og fęr ekkert viš rįšiš, t.d. ef aš styrjaldarįtök brjótast śt og ekki er hęgt aš lenda ķ viškomandi landi į žeim tķma, sem ętlaš var aš fara ķ feršina.
Liggi fyrir įšur en ferš er farin, aš hśn er ekki ķ samręmi viš samninginn og feršaskrifstofan getur ekki bętt śr žvķ, getur kaupandi krafist žess aš verš fyrir feršina sé lękkaš eša rift samningnum sé verulegur brestur į aš hann sé meš žeim hętti, sem samiš var um. Oft kann žaš aš vera matskennt hvort aš frįvikin eru meš žeim hętti, aš žau heimili riftun. Žaš skiptir ķ žvķ sambandi mįli hvort žaš sem um ręšir hefši rįšiš žvķ, aš kaupandi hefši ekki pantaš feršina ef annmarkarnir hefšu legiš fyrir viš pöntun hennar.
Ein algengasta kvörtun feršamanna er aš gistiašstašan, hóteliš, sem feršaskrifstofan śtvegaši žeim, sé ekki ķ samręmi viš žaš sem um hafi veriš samiš eša ętla hafi mįtt mišaš viš kynningu feršaskrifstofunnar į gistiašstöšu. Ķ mörgum tilvikum eiga žessar kvartanir fullan rétt į sér.
Dęmi: Žau tilvik hafa komiš upp aš birt hafi veriš mynd af gististaš, en žegar į stašinn var komiš žį var žaš ekki gististašurinn sem tók yfir nįnast alla myndina ķ kynningar-bęklingnum heldur óhrjįleg bygging ķ śtjašri myndarinnar.
Sem betur fer eru fį dęmi um žetta og žaš veršur aš segja ķslenskum feršaskrifstofum til hróss, aš almennt er vandaš til gistiašstöšu žó aš į žvķ sé vissulega stundum misbrestur.
Ķ sumum tilvikum eiga kvartanir vegna gistiašstöšu ekki rétt į sér. Um getur veriš aš ręša frįvik frį žvķ, sem viš žekkjum hér, sem er algengt į žeim staš, sem fariš er til. Okkur finnst t.d. ógešfellt, aš žurfa aš vera ķ nįnu samneyti viš skordżr, en hjį žvķ veršur e.t.v. ekki komist ķ žvķ landi, sem fariš er til.
Upplżsingar um hótel og gistiašstöšu, sem gefnar eru fyrirfram af feršaskrifstofu eru bindandi fyrir hana. Feršaskrifstofunni ber aš gefa žér fyrirfram allar upplżsingar sem mįli skipta varšandi gistiašstöšu žegar samiš er um feršina. Standi t.d. ķ kynningarbęklingi, aš hóteliš sé viš ströndina į rólegum staš, žį veršur hóteliš aš vera meš žeim hętti. Sé hóteliš eša gistiašstašan hins vegar meš öšrum hętti, en samiš var um og žér var kynnt, žį getur žś įtt rétt į žvķ aš vera fluttur į annaš hótel. Reynist žaš ekki unnt eša žś sęttir žig viš hóteliš žó aš žaš sé lakara en um var samiš įtt žś rétt į afslętti į verši feršarinnar. Algengt er aš miša viš įkvešinn hundrašshluta ķ afslįtt af verši feršarinnar ķ slķkum tilvikum.
Hótelherbergi getur veriš meš įgętum, en samt sem įšur er ašstašan žess ešlis, aš śtilokaš er fyrir viškomandi aš dvelja ķ žvķ vegna utanaškomandi ašstęšna. Fólk sem hefur keypt sér ferš ķ žeim tilgangi aš njóta frišsęldar ķ rólegu umhverfi, žarf ekki aš sętta sig viš, aš vera ķ hótelherbergi sem liggur viš hlišina į hįvašasömu diskóteki, svo dęmi sé tekiš. Ķ slķku tilviki į feršamašur rétt į žvķ aš fį sig fluttan eša kaupa ašra gistingu og gera feršaskrifstofu aš greiša mismuninn.
Sama gildir ef farnar eru svokallašar skošunarferšir į vegum feršaskrifstofu. Žęr feršir eiga aš vera ķ samręmi viš žaš sem kynnt er fyrir kaupanda feršarinnar įšur en samningur er geršur og frįvik frį žvķ hefur lķka žį žżšingu, aš kaupandi į rétt į afslętti af verši feršarinnar eša į rétt į žvķ, aš fį endurgreiddan kostnaš vegna hennar séu frįvikin mjög mikil.
Sé ašstašan, sem bošiš er upp į ķ ferš meš žeim hętti, aš žś viljir gera athugasemdir viš hana t.d. gistiašstašan, maturinn, žjónustan eša eitthvaš annaš, žį ber žér aš kvarta til fulltrśa feršaskrifstofunnar sé hann į stašnum eša koma kvörtun til feršaskrifstofunnar beint eša fulltrśa hennar meš sannanlegum hętti įn tafar. Strax og gallinn kemur ķ ljós. Žś veršur aš gefa feršaskrifstofunni möguleika į aš bęta śr žvķ sem mistekist hefur t.d. meš žvķ aš žś veršir fluttur į annaš hótel eša lagfęringar geršar t.d. varšandi mat eša žjónustu sé kvörtunin žess ešlis. Ef žś kvartar ekki į stašnum og bķšur meš žaš žangaš til žś kemur heim, žį getur žś misst rétt til aš fį greiddar skašabętur, sem žś annars hefšir fengiš.
Mikilvęgt er aš tryggja sér sönnunargögn varšandi žau atriši, sem kvartaš er yfir. Žetta į viš jafnvel žó aš kvartaš sé viš feršaskrifstofuna eša fulltrśa hennar į stašnum, strax og gallans veršur vart og gera žaš meš skriflegum hętti eša öšrum sannanlegum hętti ef unnt er. Bęti feršaskrifstofan ekki śr gallanum, žį skiptir mįli, aš hęgt séš aš sżna fram į žaš hverskonar galla er um aš ręša. Sé t.d. um ófullnęgjandi gistiašstöšu aš ręša aš mati feršamanns, žį er gott, aš taka ljósmyndir, sem sżna hvaš um er aš ręša. Žį mį einnig benda į, aš fį skriflegan vitnisburš samferšarfólks um kvörtunarefniš.
Verši feršaskrifstofa gjaldžrota, žį žarf žaš ekki aš žżša, aš kaupandi feršar meš feršaskrifstofunni verši fyrir tjóni. Rķkiš hefur sett įkvešnar reglur žess ešlis, aš engin geti fengiš leyfi til aš reka feršaskrifstofu nema leggja fram įkvešna tryggingu, sem rķkiš įkvešur. Rķkinu ber aš haga žeim mįlum meš žeim hętti aš tryggingarnar séu žaš hįar, aš žęr girši fyrir, aš kaupendur ferša meš viškomandi feršaskrifstofu verši fyrir tjóni hvort heldur sem žeir verša af ferš vegna gjaldžrotsins eša eru staddir erlendis žegar gjaldžrot feršaskrifstofu ber aš höndum.
Į Evrópska efnahagssvęšinu gilda įkvešnar reglur um tryggingarrétt feršamanna žegar vandkvęši koma upp hjį feršaskrifstofu viškomandi feršamanns. Hóteleigandi getur t.d. ekki vķsaš dvalargestur viškomandi feršaskrifstofu frį žegar gjaldžrot hennar ber aš höndum eša krafiš dvalargesti um aukakostnaš vegna žessa. Evrópska efnahagssvęšiš nęr m.a. til Spįnar og Grikklands. Athygli skal vakin į žvķ, aš feršamenn taka meiri įhęttu aš żmsu leyti žegar žeir fara til vissra landa utan Evrópska efnahagssvęšisins žar sem aš neytendavernd er ekki jafn góš.
Feršamanni ķ alferš ber aš hlżša fyrirmęlum farastjóra og starfsmanna žeirra žjónustuašila, sem selja žjónustu sķna ķ alferšinni. Vanefni feršamašur skyldur sķnar aš žessu leyti eša einhverju öšru mį śtiloka feršamanninn frį frekari žįttöku ķ viškomandi ferš sé um verulegar vanefndir hans aš ręša. Sé um verulega vanefnd kaupandans aš ręša er einnig hęgt aš śtiloka hann frį žvķ aš hefja feršina, en samt sem įšur er hęgt aš krefja kaupandann um fullt verš fyrir feršina. Žegar ferš er hafin og feršamanni er vegna verulegra vanefnda vķsaš śr henni, veršur feršamašurinn sjįlfur aš greiša allan aukakostnaš sem af žvķ hlżst.
Dęmi: Feršamašur sem er į leiš til Brasilķu meš fyrsta viškomustaš ķ London og brżtur svo alvarlega af sér, aš honum er vķsaš śr feršinni, veršur sjįlfur aš greiša fyrir heimferš sķna svo dęmi sé tekiš.
Žaš er įstęša til aš hvetja alla, sem fara ķ feršalög til śtlanda, aš taka a.m.k. farangurstryggingu og veikinda- og slysatryggingu. Žegar slķkar tryggingar eru teknar žį žarf aš gęta vel aš tryggingarskilmįlunum. Žannig gilda žeir skilmįlar t.d. varšandi veikinda- og slysatryggingu, aš veikindin verša aš standa įkvešinn tķma til aš um bótaskyldu sé aš ręša. Gęta žarf vel aš žvķ, aš halda öllum sönnunargögnum til haga t.d afla sér vottorša lękna og/eša žeirra, sem annast um mešhöndlun sé um veikindi eša slys aš ręša.
Skilmįlar farangurstryggingar eru išulega žannig, aš glatist hluti farangurs eša hann allur vegna žess, aš sį sem trygginguna tók hafi ekki gętt nęgilega vel aš farangri sķnum, žį fellur bótaskylda tryggingarfélagsins nišur. Sé hlut stoliš, žį žarf aš skoša hvaša įkvęši gilda um slķk tilvik ķ tryggingarskilmįlunum. Stundum eru įkvęši žess ešlis, aš krafist er, aš žjófnašurinn sé kęršur til yfirvalda (lögreglu) en sé žaš ekki gert fellur bótaskylda tryggingafélagsins nišur. Žaš ber žó aš hafa ķ huga hvaš žetta varšar, aš ašstęšur geta veriš žannig, aš feršamašur eigi žess ekki kost, aš grķpa til žeirra rįšstafana, sem tryggingarskilmįlarnir kveša į um. Ķ slķkum tilvikum helst skylda tryggingarfélagsins til aš greiša bętur žrįtt fyrir žaš, aš ekki sé fariš aš tryggingarskilmįlum žar sem aš žeim veršur ekki beitt ķ žvķ tilviki, sem um ręšir.
Tryggingarskilmįla žarf neytandinn aš kynna sér vel fyrirfram. Žaš er allt of algengt, aš fólk telji aš žaš sé tryggt fyrir atvikum, sem eru undanskilin ķ tryggingarskilmįlunum. Žaš er engin įstęša til aš taka tryggingu, sem veitir žér ekki žį tryggingarvernd, sem skiptir žig mestu.
Hvort heldur žaš er um alferš aš ręša eša ferš sem žś kaupir į eigin vegum įn žess aš skilyršum varšandi lög um alferšir sé fullnęgt, įttu samt rétt į žvķ aš fį allt žaš tjón sem žś veršur fyrir bętt vegna tafa į ferš eša ef farangurinn kemur ekki fram į réttum tķma eša alls ekki. Žetta gildir um allar feršir. Žś kaupir jś ferš, sem į aš hefjast į įkvešnum tķma og taka įkvešinn tķma innan ešlilegra skekkjumarka.
Sérstaklega er kvešiš į um tafir į fólki eša farangri ķ lögum um loftflutninga. Žar er ótvķrętt tekiš fram, aš neytandinn eigi rétt į aš fį allt tjón, sem hann veršur fyrir bętt.
Undanteking er žó į žessari reglu žess efnis, aš flytjandi skuli laus śr įbyrgš ef hann leišir sönnur aš žvķ aš hann sjįlfur og starfsmenn hans hafi gert allar višeigandi rįšstafanir til žess aš afstżra tjóni. Žessi undantekningarregla er erfiš fyrir neytendur. Ķ fyrsta lagi er sönnunarmatiš įkvešiš žannig, aš flytjandi žarf eingöngu aš leiša sönnur aš žvķ sem hér ręšir um.
Žį mį ķtreka, aš žaš er frįleit regla ķ nśtķma samfélagi, aš neytandinn žurfi aš ganga į milli ašila sem hafa atvinnu af loftflutningum og/eša žjónustu viš loftflutninga žar sem hver vķsar į annan. Žannig getur flytjandi ķ loftflutningum išulega bent į ašra ašila t.d. flugvallarstarfsmenn eša starfsmenn flugmįlastjórnar, stundum meš réttu. En neytandinn er ekki ķ samningssambandi viš žį ašila.
Neytandinn į alltaf aš geta snśiš sér til žess, sem hann hefur samiš viš um žjónustuna. Neytendur ķ Evrópu sętta sig žvķ ekki viš žaš, aš loftflytjendur geti bent į ašra, sem žeir sjįlfir eru ķ samningssambandi viš. Žessvegna er žess krafist, aš litiš sé į žį sem loftflytjendur eru ķ samningi viš sem undirverktaka hjį flytjandanum, sem aš hann ber įbyrgš į gagnvart neytandanum. Engin önnur regla er įsęttanleg fyrir neytendur. Slķk višmišun er ķ fullu samręmi viš įbyrgš seljenda og veitenda į öšrum svišum eins og t.d. varšandi lög um skašsemisįbyrgš.
Faržegar eiga alltaf aš gera kröfu į hendur flytjanda ef žeir eša farangur žeirra verša fyrir seinkunum eša farangur tżnist eša feršaskrifstofu sé ferš keypt ķ gegn um hana. Neytendur geta alltaf snśiš sér til višsemjanda sķns žannig aš ķ mörgum tilvikum žurfa žeir ekki aš snśa sér sérstaklega til flutningsašilans. Ķslenskir faržegar eru mjög umburšarlyndir gagnvart seinkunum į flutningum. Žaš er aš mörgu leyti skiljanlegt žar sem aš viš žekkjum žaš aš išulega seinkar flutningi eša ferš er felld nišur vegna vešurs. Viš slķkum hlutum er ekkert aš gera. En feršum seinkar lķka af żmsum öšrum įstęšum, sem aš flytjandanum veršur um kennt og žį er enginn įstęša til aš gera ekki rétt sinn gildandi.
Faržegi sem veršur fyrir töfum sem flytjandi ber įbyrgš į, į rétt į aš fį allt žaš tjón, sem hann veršur fyrir bętt. Missi hann af flugi til endanlegs įkvöršunarstašar vegna tafanna hjį fyrsta flytjanda, žį į hann rétt į bótum vegna žess. Bótakrafa vegna žessa getur m.a. veriš vegna žess aš neytandinn verši fyrir śtgjöldum sem hann hefši ekki žurft aš greiša hefši feršing gengiš samkvęmt įętlun. Žurfi žannig aš greiša aukalega vegna veru hśsdżrs t.d. hunds į hundahóteli vegna tafanna žį į neytandinn kröfu į greišslu žess tjóns.
Neytendur ęttu aldrei aš hika viš aš krefjast réttar sķns.
